ماه چهارم بارداری

رشد سلول‌های عصبی و اتصالات مربوط به آن با سرعت زیاد در این ماه ادامه می‌یابد. واکنش‌های غیر ارادی‌ اکنون خود را به‌طور بارزتری نشان می‌دهند. به‌عنوان نمونه اگر می‌توانستید لب جنین را با پُرزچه‌ای لمس کنید، حرکات مکنده را که بعد‌ها برای مکیدن شیر از سینۀ مادر به‌کار خواهد رفت مشاهده می‌نمودید. شکل صورت و حالات آن آنقدر مشخص است که برخی از دانشمندان معتقدند که شباهت جنین با والدین را در این ماه می‌توان تشخیص داد. دندان‌ها در زیر لثه رشد می‌کنند، بینی اکنون به‌ خوبی شکل گرفته است و قابل دیدن است. برخی از مادران حرکات جنین را از اواخر این ماه حس می‌کنند (تصویر ۸).

ماه دوم بارداری - تصویر ۸

تصویر شماره ۸: سونوگرافی جنین در هفتۀ سیزدهم

اکنون دیگر جنین ساعات خواب و بیداری خود را تنظیم می‌کند. و در نیمۀ دوم همین ماه دستگاه عصبی او به حدی شکل گرفته است که درد را احساس می‌کند.

لازم به توضیح است که در بین پزشکان و محققین جنین شناسی در مورد اینکه دقیقاً از چه زمانی جنین درد را احساس می‌کند بحث زیادی وجود دارد و تحقیقات در این مورد هنوز ادامه دارد. با وجودی که هیچ کدام از آنان وجود گیرنده‌های درد را در بدن جنین انکار نمی‌کنند، دسته‌ای از محققین معتقدند که از هفتۀ هشتم بعد از لقاح، عصب‌های حسی و غدۀ تالاموسِ مغز میانی(محل دریافت و انتقال حس درد) و عصب‌های متصل به آن، آنقدر شکل گرفته‌اند که جنین از همان زمان درد را احساس می‌کند. دسته‌ای دیگر از دانشمندان، درک احساس درد را در جنین، به سه ماهۀ آخر بارداری تخمین می‌زنند و دستۀ سوم زمانی بین این دو تاریخ، یعنی هفته‌های بین ‏۱۶-‏۲۰ بارداری را صحیح‌تر می‌دانند. بحث پزشکی این مطلب از حوصلۀ این کتاب خارج است. اما در اینجا ذکر دو واقعیت لازم است:

اول اینکه بر طبق مقالات انجمن بیهوشی نوزادان و خردسالان و تحقیقات دیگر در این مورد، در عمل‌های جراحی روی جنین – در داخل رحم – که در دهۀ اخیر بسیار پیشرفت کرده است داروی بیهوشی، هم به مادر و هم به جنین، بنا به نوع عمل تزریق می‌شود (تصویر شماره ۱۰). در هر دو این عمل جراحی، پزشک معالج پس از بیهوشی کامل جنین شروع به کار خود کرد.

ماه دوم بارداری - تصویر ۱۰

تصویر شماره ۱۵: تصویری از عمل جراحی بر روی جنین سموئیل الکساندر در داخل رحم

Photo courtesy: www.michaelclancy.com. Used with Permission.

دوم اینکه شواهد موجود از فیلم مستند “فریاد سکوت” که با تکنولوژی پیشرفتۀ سونوگرافی، در زمان سقط جنین گرفته شده است گویای اضطراب و حس درد در جنین در هنگام ورود دستگاه مکنده به داخل رحم است. دکتر ناتانسون در این فیلم غم‌انگیز، اما واقعی، نشان می‌دهد که چگونه جنینی که تنها دوازده هفته از عمر کوتاهش می‌گذرد، با وارد شدن این دستگاه باریک به محیط زندگی خود، یعنی مایع آمنیون، سعی می‌کند تا با به این سو و آن سو جمع شدن، از آن دور شود. علاوه بر آن دستگاه‌های متصل به مادر به ‌آسانی نشان می‌دهند که چگونه ضربان قلب جنین در این موقع دو برابر شده است. اما اسفناک‌تر از همه زمانی است که جنین در دام دستگاه مکنده گرفتار می‌شود؛ در این زمان حالات صورت جنین و به‌خصوص باز شدن دهان او گویای این فریاد در سکوت اوست.